Mỗi năm, hàng triệu người trên thế giới nhập viện vì các bệnh do phế cầu khuẩn - từ trẻ sơ sinh đến người cao tuổi trên 80 tuổi. Đa số nghĩ rằng vắc xin phế cầu chỉ dành cho trẻ nhỏ. Sự thật: người cao tuổi, người mắc đái tháo đường, bệnh tim mạch hay suy giảm miễn dịch còn có nguy cơ cao hơn nhiều. Prevenar 13 - vắc xin phế cầu 13 chủng của Pfizer - là một trong những vắc xin phế cầu được WHO và FDA khuyến cáo rộng rãi cho cả trẻ sơ sinh từ 6 tuần tuổi lẫn người trưởng thành. Dưới đây là những điều cần biết về tiêm vắc xin Prevenar 13.
Prevenar 13 là vắc xin gì?
Prevenar 13 là vắc xin phế cầu cộng hợp 13 chủng (PCV13 – Pneumococcal Conjugate Vaccine 13-valent), được sử dụng để phòng ngừa các bệnh nguy hiểm do phế cầu khuẩn (Streptococcus pneumoniae) gây ra. Đây là một trong những loại vi khuẩn có khả năng gây nhiễm trùng nặng và là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do bệnh truyền nhiễm ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có hệ miễn dịch suy giảm.
Điểm nổi bật của Prevenar 13 là khả năng bảo vệ trước 13 chủng phế cầu phổ biến nhất - rộng hơn nhiều so với các vắc xin phế cầu thế hệ trước.
1. Prevenar 13 phòng bệnh gì?
Vắc xin giúp phòng ngừa nhiều bệnh lý nguy hiểm do phế cầu khuẩn gây ra, bao gồm:
Viêm phổi do phế cầu
Đây là bệnh lý thường gặp nhất do phế cầu khuẩn gây ra. Trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi mắc viêm phổi do phế cầu có thể xuất hiện sốt cao, ho, khó thở, tím tái, có thể dẫn đến suy hô hấp và cần nhập viện điều trị. Trong nhiều trường hợp nặng, bệnh có thể đe dọa tính mạng.
Viêm màng não mủ
Phế cầu khuẩn có thể xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương gây viêm màng não mủ – đây là tình trạng nhiễm trùng nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao và nguy cơ để lại di chứng nặng nề. Người bệnh có thể đối mặt với các biến chứng như giảm thính lực, tổn thương thần kinh, chậm phát triển trí tuệ hoặc co giật kéo dài.
Nhiễm khuẩn huyết
Khi vi khuẩn đi vào máu, người bệnh có thể bị nhiễm khuẩn huyết với biểu hiện sốt cao, tụt huyết áp, suy đa cơ quan và nguy cơ tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.
Viêm tai giữa cấp
Ở trẻ nhỏ, phế cầu khuẩn còn là nguyên nhân phổ biến gây viêm tai giữa cấp, khiến trẻ đau tai, sốt, quấy khóc, nghe kém hoặc tái phát nhiều lần ảnh hưởng đến khả năng nghe và phát triển ngôn ngữ.
Prevenar 13 được chỉ định cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau:
- Trẻ từ 6 tuần tuổi
- Trẻ nhỏ dưới 5 tuổi
- Người trưởng thành
- Người cao tuổi, đặc biệt từ 65 tuổi trở lên
- Người có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch
Đặc biệt, Prevenar 13 là vắc xin phế cầu cộng hợp có phác đồ chỉ định riêng cho người lớn và người cao tuổi - điều mà không phải vắc xin phế cầu nào cũng có.
Vắc xin phòng ngừa 13 chủng phế cầu phổ biến gây các bệnh viêm phổi, viêm màng não, viêm tai giữa, nhiễm khuẩn huyết
2. Prevenar 13 của nước nào? Hãng sản xuất?
Prevenar 13 được sản xuất bởi Pfizer Inc. – tập đoàn dược phẩm hàng đầu của Mỹ với nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực nghiên cứu và phát triển vắc xin. FDA Hoa Kỳ đã phê duyệt, EMA Châu Âu đã cấp phép lưu hành, và WHO đã tiền thẩm định về chất lượng, an toàn và hiệu quả của vắc xin này.
Hiện nay, vắc xin đang được sử dụng rộng rãi tại hơn 150 quốc gia trên thế giới và là một trong những vắc xin phế cầu phổ biến trong các chương trình tiêm chủng dịch vụ.
3. Prevenar 13 chứa 13 chủng phế cầu nào?
Vắc xin giúp bảo vệ trước 13 tuýp huyết thanh phế cầu khuẩn thường gặp gồm: 1, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19A, 19F, 23F. Trong đó, Prevenar 13 bổ sung thêm 3 chủng không có trong Synflorix: serotype 3, 6A và 19A.
Đây đều là các chủng phế cầu liên quan đến nhiều trường hợp bệnh phế cầu xâm lấn nặng, đặc biệt là viêm phổi nặng, nhiễm khuẩn huyết và tình trạng kháng kháng sinh ngày càng gia tăng trên toàn cầu.
4. Cơ chế hoạt động của Prevenar 13
Prevenar 13 là vắc xin phế cầu cộng hợp, hoạt động bằng cách liên kết polysaccharide vỏ của 13 chủng phế cầu với protein tải CRM197 - một dạng protein vô hại giúp hệ miễn dịch tạo đáp ứng kháng thể mạnh và bền vững hơn. Khác với vắc xin polysaccharide thế hệ trước (không hiệu quả với trẻ dưới 2 tuổi), vắc xin cộng hợp kích hoạt đáp ứng miễn dịch phụ thuộc tế bào T (T-cell dependent), giúp trẻ nhỏ cũng tạo được kháng thể bảo vệ bền vững.
Sau khi tiêm, hệ miễn dịch sẽ nhận diện các kháng nguyên phế cầu và tạo ra kháng thể đặc hiệu chống lại các chủng vi khuẩn này. Đồng thời, cơ thể cũng hình thành “bộ nhớ miễn dịch”, giúp phản ứng nhanh chóng và hiệu quả hơn nếu tiếp xúc với phế cầu khuẩn trong tương lai.
Cơ chế miễn dịch cộng hợp này đặc biệt quan trọng đối với:
- Trẻ nhỏ có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện
- Người cao tuổi có miễn dịch suy giảm theo tuổi tác
- Người mắc bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch
Nhờ cơ chế này, vắc xin giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, hạn chế biến chứng nặng và giảm tỷ lệ nhập viện liên quan đến phế cầu khuẩn.
Vắc xin giúp phòng ngừa 13 chủng phế cầu nguy hiểm
Lịch tiêm Prevenar 13 cho trẻ em theo từng độ tuổi
Hiểu rõ cơ chế vắc xin giúp phụ huynh an tâm khi lên lịch tiêm. Dưới đây là phác đồ Prevenar 13 theo từng nhóm tuổi, bắt đầu từ 6 tuần tuổi. Để đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu, trẻ cần được tiêm đúng lịch và đủ số mũi theo khuyến cáo. Tùy vào độ tuổi bắt đầu tiêm, số lượng mũi tiêm và khoảng cách giữa các mũi sẽ khác nhau.
1. Trẻ từ 6 tuần đến 6 tháng tuổi
Đây là giai đoạn lý tưởng để bắt đầu tiêm Prevenar 13 vì trẻ nhỏ có nguy cơ rất cao mắc bệnh phế cầu nặng do hệ miễn dịch còn non yếu.
Phác đồ tiêm:
3 mũi cơ bản:
- Mũi 1: từ 6 tuần tuổi
- Mũi 2: cách mũi đầu tối thiểu 1 tháng
- Mũi 3: cách mũi thứ hai tối thiểu 1 tháng
1 mũi nhắc: Tiêm khi trẻ từ 12–15 tháng tuổi, cách mũi cơ bản cuối ít nhất 8 tháng
Đây là phác đồ giúp tạo đáp ứng miễn dịch mạnh và duy trì khả năng bảo vệ lâu dài trong những năm đầu đời.
2. Trẻ từ 7–11 tháng tuổi
Nếu trẻ chưa từng tiêm vắc xin phế cầu và bắt đầu tiêm trong giai đoạn này, lịch tiêm sẽ được điều chỉnh phù hợp theo độ tuổi.
Phác đồ tiêm:
- 2 mũi cơ bản: Hai mũi cách nhau ít nhất 1 tháng
- 1 mũi nhắc: Tiêm trong năm thứ hai của trẻ (sau 12 tháng tuổi), cách mũi cơ bản cuối ít nhất 2 tháng
Việc tiêm bù ở giai đoạn này vẫn giúp trẻ tạo miễn dịch hiệu quả trước các chủng phế cầu nguy hiểm.
3. Trẻ từ 12–23 tháng tuổi
Ở nhóm tuổi này, trẻ thường cần tiêm 2 mũi, khoảng cách giữa hai mũi tối thiểu 2 tháng. Lưu ý: Nếu trẻ đã tiêm một số mũi trước 12 tháng tuổi, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ bù phù hợp, không nhất thiết phải tiêm lại từ đầu.
Trẻ lớn hơn đã có hệ miễn dịch phát triển hơn so với sơ sinh. Tuy nhiên nguy cơ mắc bệnh phế cầu vẫn còn - đặc biệt với trẻ đi nhà trẻ hoặc hay mắc bệnh hô hấp..
4. Trẻ từ 2 tuổi đến dưới 18 tuổi chưa từng tiêm
Đối với trẻ lớn chưa từng tiêm trước đó: Thường chỉ cần 1 mũi duy nhất theo chỉ định của bác sĩ. Tuy nhiên, với trẻ mắc bệnh nền, suy giảm miễn dịch hoặc có nguy cơ cao mắc bệnh phế cầu xâm lấn, bác sĩ có thể tư vấn lịch tiêm phù hợp riêng cho từng trường hợp.
Vắc xin được chỉ định cho trẻ từ 6 tuần tuổi trở lên
Người lớn và người cao tuổi có cần tiêm không?
Không chỉ trẻ nhỏ, người lớn và đặc biệt là người cao tuổi cũng là nhóm có nguy cơ cao mắc các bệnh nguy hiểm do phế cầu khuẩn gây ra. Theo nhiều nghiên cứu, tuổi càng cao thì khả năng miễn dịch của cơ thể càng suy giảm, khiến nguy cơ nhiễm trùng hô hấp, viêm phổi và các bệnh phế cầu xâm lấn tăng lên đáng kể.
Tại Việt Nam, Prevenar 13 hiện là vắc xin phế cầu cộng hợp phổ biến nhất và được chỉ định cho cả trẻ em lẫn người lớn. Người tiêm nên tham khảo bác sĩ về lựa chọn phù hợp nhất với tình trạng sức khỏe cá nhân.
1. Tại sao người cao tuổi là nhóm nguy cơ cao nhất?
Hệ miễn dịch suy yếu dần theo tuổi tác. Đó là lý do người cao tuổi dễ bị phế cầu khuẩn tấn công hơn - và khi bị, bệnh thường nặng hơn, phục hồi lâu hơn, biến chứng nhiều hơn.
Ngoài yếu tố tuổi tác, người lớn tuổi thường mắc kèm các bệnh lý nền như:
- Đái tháo đường
- Tăng huyết áp
- Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)
- Hen phế quản
- Bệnh tim mạch
- Suy thận
- Ung thư
Đây đều là các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh phế cầu nặng và nguy cơ tử vong do biến chứng nhiễm trùng.
Trong đó, viêm phổi do phế cầu là nguyên nhân hàng đầu gây nhập viện và tử vong ở người cao tuổi trên toàn thế giới. Người bệnh có thể gặp các biến chứng nguy hiểm như:
- Suy hô hấp
- Nhiễm khuẩn huyết
- Suy đa cơ quan
- Đột quỵ hoặc biến cố tim mạch sau nhiễm trùng
Chính vì vậy, tiêm vắc xin phế cầu được xem là biện pháp chủ động quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe cho người lớn tuổi.
2. Ai trong nhóm người lớn cần tiêm?
Vắc xin được khuyến cáo cho nhiều nhóm người trưởng thành có nguy cơ cao mắc bệnh phế cầu, bao gồm:
- Người từ 65 tuổi trở lên: Đây là nhóm được ưu tiên tiêm phòng do nguy cơ viêm phổi và bệnh phế cầu xâm lấn tăng cao theo tuổi.
- Người mắc bệnh lý mạn tính: Đái tháo đường, tim mạch, bệnh phổi mạn tính, hen phế quản, suy gan, suy thận.
- Người nghiện rượu hoặc hút thuốc lá kéo dài.
- Người suy giảm miễn dịch: Điều trị ung thư, ghép tạng, nhiễm HIV, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài,... có nguy cơ cao mắc bệnh phế cầu xâm lấn với diễn tiến nặng và nhiều biến chứng nguy hiểm.
- Người thường xuyên tiếp xúc môi trường nguy cơ cao
Tiêm vắc xin không chỉ bảo vệ cá nhân khỏi các bệnh phế cầu nặng mà còn góp phần xây dựng miễn dịch cộng đồng, giảm nguy cơ lây lan trong cộng đồng dễ tổn thương.
3. Phác đồ tiêm Prevenar 13 cho người lớn
Đối với người lớn chưa từng tiêm vắc xin phế cầu trước đây, Prevenar 13 thường được chỉ định: 1 mũi duy nhất theo hướng dẫn của bác sĩ.
Trong một số trường hợp nguy cơ cao, bác sĩ có thể tư vấn phối hợp thêm vắc xin phế cầu đa giá PPSV23 (bảo vệ trước 23 chủng phế cầu) để mở rộng khả năng bảo vệ.
Khoảng cách giữa các loại vắc xin sẽ được bác sĩ cân nhắc dựa trên:
- Độ tuổi
- Tình trạng miễn dịch
- Bệnh lý nền
- Tiền sử tiêm chủng trước đó
Người lớn tuổi và người có bệnh nền nên chủ động tiêm phòng sớm, đặc biệt trước mùa lạnh hoặc thời điểm gia tăng các bệnh hô hấp, nhằm giảm nguy cơ biến chứng nặng và nhập viện do bệnh phế cầu gây ra.
Vắc xin được chỉ định 1 mũi duy nhất cho người lớn trên 18 tuổi
Ai không nên tiêm Prevenar 13? Chống chỉ định cần biết
Trước khi tiêm, bác sĩ sẽ thực hiện khám sàng lọc để đánh giá tình trạng sức khỏe. Prevenar 13 chống chỉ định với người có tiền sử dị ứng nặng (phản vệ) với bất kỳ thành phần nào của vắc xin hoặc sau mũi tiêm Prevenar trước đó.
Ngoài ra, trẻ đang mắc bệnh cấp tính có sốt cao nên hoãn tiêm cho đến khi hồi phục hoàn toàn. Trường hợp trẻ chỉ bị bệnh nhẹ, không sốt hoặc đang dùng kháng sinh nhưng sức khỏe ổn định, bác sĩ sẽ đánh giá và quyết định có thể tiêm hay không trong buổi khám sàng lọc.
Lưu ý: Danh sách chống chỉ định trên mang tính tham khảo. Bác sĩ sẽ đánh giá từng trường hợp cụ thể để đưa ra quyết định phù hợp nhất.
Tác dụng phụ sau tiêm Prevenar 13 ở trẻ em và người lớn
Cũng giống như nhiều loại vắc xin khác, Prevenar 13 có thể gây ra một số phản ứng sau tiêm do cơ thể đang tạo đáp ứng miễn dịch chống lại phế cầu khuẩn. Phần lớn các phản ứng này ở mức độ nhẹ, xuất hiện trong vài ngày đầu và tự cải thiện mà không gây nguy hiểm.
Mức độ phản ứng sau tiêm có thể khác nhau giữa trẻ em và người lớn tùy theo cơ địa, tình trạng miễn dịch và khả năng đáp ứng của từng người.
1. Phản ứng thường gặp ở trẻ em (nhẹ, tự khỏi)
Sau khi tiêm, trẻ có thể xuất hiện một số phản ứng thông thường như: Sốt nhẹ, đau sưng đỏ tại chỗ tiêm, mệt mỏi tạm thời. Đây là phản ứng phổ biến, thường tự cải thiện trong 24–48 giờ. Cha mẹ nên cho trẻ mặc thoáng mát và theo dõi thân nhiệt thường xuyên.
2. Phản ứng thường gặp ở người lớn
Ở người lớn và người cao tuổi, vắc xin cũng có thể gây một số phản ứng nhẹ sau tiêm như:
- Đau tại vị trí tiêm: Đây là phản ứng phổ biến nhất. Người tiêm có thể cảm thấy đau nhức, căng tức, sưng đỏ nhẹ tại vùng tiêm. Các triệu chứng thường giảm dần sau vài ngày.
- Mệt mỏi hoặc đau cơ: Một số người có thể xuất hiện mệt nhẹ, đau cơ, đau khớp, cảm giác uể oải. Đây là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang đáp ứng miễn dịch với vắc xin.
- Sốt nhẹ hoặc ớn lạnh: Một số trường hợp có thể sốt nhẹ, đau đầu hoặc ớn lạnh trong thời gian ngắn sau tiêm. Người tiêm nên nghỉ ngơi, uống đủ nước và theo dõi thêm tại nhà.
- Giảm cảm giác thèm ăn: Một số người có thể cảm thấy ăn không ngon miệng hoặc khó chịu nhẹ trong ngày đầu sau tiêm, tuy nhiên tình trạng này thường nhanh chóng cải thiện.
3. Khi nào cần đến cơ sở y tế ngay?
Mặc dù rất hiếm gặp, vắc xin vẫn có thể gây phản ứng nặng sau tiêm ở một số trường hợp đặc biệt. Nếu sau tiêm xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao không hạ, co giật, khó thở, tím tái hoặc phát ban toàn thân, cần đưa người tiêm - đặc biệt là trẻ em - đến cơ sở y tế ngay lập tức.
Sau tiêm, người tiêm cần được theo dõi tối thiểu 30 phút tại cơ sở tiêm chủng và tiếp tục theo dõi tại nhà trong 24–48 giờ đầu. Tiêm tại cơ sở y tế có quy trình khám sàng lọc và theo dõi đầy đủ giúp đảm bảo an toàn và phát huy hiệu quả bảo vệ tối ưu của vắc xin.
Sau tiêm cần theo dõi tại cơ sở y tế ít nhất 30 phút
Nên tiêm Prevenar 13 ở đâu Hà Nội?
Tại Hà Nội, nhiều gia đình hiện nay lựa chọn Trung tâm tiêm chủng - Bệnh viện Đại học Phenikaa với hệ thống bảo quản vắc xin đạt chuẩn GSP, đội ngũ bác sĩ được đào tạo chuyên sâu về tiêm chủng và quy trình theo dõi sau tiêm theo hướng dẫn của Bộ Y tế.
Toàn bộ nguồn vắc xin được bảo quản theo tiêu chuẩn GSP (Good Storage Practice - Thực hành bảo quản tốt) với hệ thống chuỗi lạnh kiểm soát chặt chẽ. Điều này đảm bảo chất lượng và hiệu lực miễn dịch của Prevenar 13 được duy trì từ khi nhập kho đến khi sử dụng. Vắc xin được nhập khẩu chính hãng, có nguồn gốc rõ ràng, kiểm soát chặt chẽ theo quy định an toàn tiêm chủng quốc gia.
Tại Trung tâm, bác sĩ sẽ trực tiếp khám sàng lọc và tư vấn phác đồ tiêm phù hợp với độ tuổi và yếu tố nguy cơ của từng người. Đặc biệt với trẻ sinh non, người cao tuổi, người mắc bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch, quy trình thăm khám và theo dõi sau tiêm được thực hiện cẩn thận nhằm đảm bảo an toàn tối đa.
Trung tâm cũng cung cấp đầy đủ các vắc xin quan trọng khác: Synflorix, Rota, cúm, HPV, 6in1, viêm não Nhật Bản, thủy đậu... Cả gia đình có thể hoàn thành lịch tiêm chủng tại một địa điểm, tiết kiệm thời gian.
Trung tâm có khu vực theo dõi sau tiêm riêng biệt và đội Nhi khoa, Hồi sức cấp cứu sẵn sàng xử trí phản ứng bất thường - đảm bảo an toàn cho cả trẻ em và người lớn.
Trung tâm Tiêm chủng Bệnh viện Đại học Phenikaa - Địa chỉ tiêm chủng uy tín ở Hà Nội
Giá vắc xin Prevenar 13 bao nhiêu tiền 1 mũi?
Giá vắc xin Prevenar 13 hiện nay là một trong những vấn đề được nhiều phụ huynh và người lớn tuổi quan tâm khi có nhu cầu tiêm phòng phế cầu. Chi phí tiêm có thể dao động tùy theo cơ sở tiêm chủng, nguồn cung vắc xin và dịch vụ đi kèm. Thông thường, mức giá sẽ bao gồm:
- Chi phí vắc xin
- Khám sàng lọc trước tiêm
- Tư vấn lịch tiêm
- Theo dõi sau tiêm theo quy định an toàn tiêm chủng
Hiện nay, tại Trung tâm tiêm chủng - Bệnh viện Đại học Phenikaa, vắc xin Prevenar 13 đang được áp dụng với mức giá 1.210.000 đồng/mũi.
Kết luận
Phế cầu khuẩn là tác nhân nguy hiểm có thể gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng như viêm phổi, viêm màng não mủ, nhiễm khuẩn huyết hay viêm tai giữa ở cả trẻ nhỏ và người lớn tuổi. Đặc biệt, trẻ sơ sinh, trẻ dưới 5 tuổi, người trên 65 tuổi và những người có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch là các nhóm có nguy cơ cao gặp biến chứng nặng khi mắc bệnh.
Trong bối cảnh các bệnh nhiễm trùng hô hấp ngày càng gia tăng, Prevenar 13 là vắc xin phế cầu cộng hợp được WHO, FDA và EMA khuyến cáo cho cả trẻ em lẫn người lớn. Với phổ bảo vệ rộng trước 13 chủng phổ biến - bao gồm nhiều chủng có xu hướng kháng kháng sinh - đây là lựa chọn dự phòng phù hợp cho các nhóm có nguy cơ cao mắc bệnh phế cầu xâm lấn nặng.
Để được tư vấn lịch tiêm phù hợp, bạn có thể đặt lịch tại Trung tâm Tiêm chủng Bệnh viện Đại học Phenikaa. Tại đây, bác sĩ sẽ khám sàng lọc và tư vấn phác đồ tiêm theo từng độ tuổi và tình trạng sức khỏe cụ thể. Liên hệ hotline 1900 886648 để được hỗ trợ nhanh chóng.
